در گردش فضاپیماها به گرد یك سیاره، لحظاتی هست كه ستارهای از دید فضاپیما پنهان میشود و پشت سیاره غروب میكند. هنگامی كه ستاره، از دید فضاپیما، بالای جو سیاره قرار دارد، در بازهی وسیعی از طولموجها میدرخشد. در روش اختفای ستارهای، فضاپیما، ستاره را هنگامی كه از پشت جو سیاره میتابد رصد میكند. جو سیاره مانند یك فیلتر بعضی طولموجهای نور ستاره را جذب میكند. طولموجهای جذب شده نشان دهنده ی اتمها و مولكولهای موجود در جو سیاره است.
روش اختفای ستارهای هماكنون به وسیلهی سه فضاپیمای اسا در زمین، مریخ و زهره پیاده میشود.
«گوموس»(GOMOS) نام دستگاهی است كه برای بررسی افزایش میزان اوزون جو زمين، بعد از كنترل مواد شیمیایی آسیب رسان، طراحی و روی ماهواره «انویست»(ENVISAT) نصب شده است. دستگاه از سال ۲۰۰۲ برای تهیه يك نقشه سراسری از لایه اوزون، روزانه غروب ۴۰۰ ستاره پشت زمین را رصد كرده است. علاوه بر این، گوموس به بررسی پدیده هایی كه در مقدار اوزون جو موثرند نیز میپردازد.
این دستگاه، ساخته شدن مقدار زیادی نیتروژن دیاكسید را در ارتفاع ۶۵ كیلومتری از سطح زمین در ژانویه و فوریه ۲۰۰۴ گزارش كرد. در طی دو ماه بعدی، این لایه به ارتفاع ۴۵ كیلومتری خزید و همراه با پایین رفتن خود لایه اوزون را تخریب كرد. به این ترتیب قطعهای از معمای اوزون مشخص گردید: نیتروژن دیاكسید میتواند باعث نابودی اوزون شود.
«اسپیکم»(SPICAM) نام دستگاهی است كه روی سریعالسیر مریخ نصب شده و از زمان رسیدن فضاپیما به مریخ در سال ۲۰۰۳، بیش از ۱۰۰۰ اختفای ستارهای را رصد كرده است. به كمك اطلاعات فراهم شده، وجود لایههای مه در جو مریخ ثابت شده و دقیقترین توصیف از جو این سیاره تا به امروز به دست آمده است.
دادههای گردآوری شده علاوه بر اطلاعات محض علمی، حاوی اطلاعات كاربردی نیز هستند. مثلا معلوم بودن مقاطع عرضی جو مریخ در طراحی چتر نجات سفینههای مریخ نشین بسیار مهم است.
جو زهره متفاوت از جو زمین و مریخ و بسیار چگالتر است. با نصب دستگاه «اسپیکاو»(SPICAV) روی سریعالسیر زهره و استفاده از روش اختفای ستارهای، مقاطع عرضی دما و چگالی جو زهره تهیه شده است.
به گفته دانشمندان اختفای ستارهای روشی موفق و سودمند برای مطالعات بلند مدت آینده است.
ادامه مطلب
لینک نوشته | نوشته شده در ساعت 16:37 توسط : امین فرمانی


